Vermoeden van ADHD als volwassene: wat nu?

Het moment van (h)erkenning

Ik weet nog goed hoe dat bij mij voelde. Bij mij was het geen filmpje maar een gesprek met iemand die over haar eigen diagnose vertelde en elk woord dat ze zei voelde alsof er een deur openging.

Dat moment van (h)erkenning zie ik bij veel mensen terugkomen en het is bijna altijd opluchting en schrik tegelijk. Opluchting omdat er plots een naam is voor iets waar je al jaren tegen botst. Schrik omdat je geen idee hebt wat je nu moet doen met die naam.

Hoeveel volwassenen hebben ADHD?

Meer dan je denkt. Een wereldwijde meta-analyse van Song en collega's (2021, 40 studies in 30 landen) schat dat 2,6% van de volwassenen ADHD heeft die al sinds de kindertijd aanwezig is en 6,8% symptomatische ADHD en dat laatste is zowat 1 op 15. Een nog grotere overzichtsstudie van Ayano en collega's (2023, 21 miljoen volwassenen) komt op 3,1%. En nog iets dat je misschien niet verwacht: bij volwassenen is het onoplettende type het vaakst voorkomend. Dus niet het druktemakertje uit de boekjes, wel de dromer die alles vergeet.

Vlaamse cijfers over volwassenen bestaan niet. zucht

Wat ik je wél kan zeggen: vrouwen krijgen hun diagnose gemiddeld vier jaar later dan mannen. Dat is geen aanname van mij, dat komt uit een Zweedse registerstudie van Skoglund en collega's (2023) bij ruim 85.000 mensen met ADHD. Vrouwen kregen hun diagnose gemiddeld op 23,5 jaar, mannen op 19,6 jaar en in die tussentijd kregen vrouwen dubbel zo vaak een angst- of stemmingsdiagnose.

Lees dat nog maar een keer.

Stap 1: je eigen verhaal op papier

Voor je een afspraak maakt, zou je al kunnen beginnen met opschrijven. Niet omdat een lijstje een diagnose vervangt, maar omdat het je helpt om in dat eerste gesprek niet te blokkeren (en geloof me, dat gesprek is precies het moment waarop je brein beslist dat het niks meer weet).

• Wat herken je concreet? Niet "ik ben chaotisch", wel "ik vergeet elke week minstens één afspraak".
• Hoe was het op school? ADHD is er al in de kindertijd, ook als niemand het toen zag.
• Wat heb je al geprobeerd om te compenseren? Lijstjes, alarmen, mensen die je eraan herinneren.
• Wat kost het je? Energie, relaties, werk, slaap.

Wil je het eerst een keer luidop zeggen tegen iemand die het zelf meemaakte, dan kan dat in een kennismakingsgesprek. Ik stel geen diagnose, maar ik help je wel om je verhaal te ordenen en samen te bekijken welke stap voor jou de juiste is.

Stap 2: wie stelt de diagnose in België?

Diagnoses worden gesteld door psychologen, en liefst ook door een psychiater. De Hoge Gezondheidsraad (advies van mei 2021) zegt het zo: volwassenen worden best doorverwezen naar een specialist in de geestelijke gezondheidszorg met een opleiding in ADHD bij volwassenen, liefst samen met een psycholoog. En psycho-educatie komt eerst, dus leren wat ADHD is en hoe het bij jou werkt, nog voor er over medicatie gesproken wordt.

Concreet heb je drie opties: een (neuro)psycholoog in een privépraktijk die het onderzoek doet, een gespecialiseerd centrum (zoals het UPC KU Leuven of de centra geestelijke gezondheidszorg in Gent en Antwerpen) waar psycholoog en psychiater samenwerken, of een psychiater die zelf het gesprek voert en de diagnose stelt. Je huisarts is in alle gevallen de eerste stop voor de doorverwijzing.

Waarom die psychiater erbij belangrijk is: een diagnose waar ook een psychiater achter staat, helpt later bij het aanvragen van Individueel Maatwerk. Dat is de Vlaamse regeling waarbij VDAB je arbeidsbeperking erkent op basis van een attest of onderzoek, waarna je werkgever (of jijzelf als zelfstandige) een premie krijgt voor aanpassingen en begeleiding op het werk. Ook voor medicatie heb je sowieso een psychiater of arts nodig.

Stap 3: wachttijden en kosten

En hier komt het ambetante stuk: het systeem loopt vast. Uit het Pano-onderzoek van VRT (oktober 2024) bleek dat door de overheid gefinancierde centra wachtlijsten tot twee jaar hebben, of zelfs een opnamestop. Die cijfers gaan vooral over kinderen en jongeren, want voor volwassenen bestaan er gewoon geen officiële wachttijdcijfers. In de praktijk hoor ik van mijn cliënten alles tussen drie maanden en anderhalf jaar.

Over de kosten: een kort privé-onderzoek bij een neuropsychiater kost zowat 300 tot 450 euro, waarvan een deel terugbetaald wordt door je ziekenfonds. Een uitgebreid psychologisch onderzoek kost volgens de CM-studiedienst gemiddeld rond 350 euro en dat is meestal niet terugbetaald. Een volledig onderzoek aan het UPC KU Leuven neemt 7 tot 10 uur in beslag, verspreid over meerdere afspraken en in ongeveer 1 op 2 van die onderzoeken wordt géén ADHD vastgesteld. Dat laatste cijfer vind ik eigenlijk geruststellend, want het betekent dat een goed onderzoek geen stempelmachine is.

En medicatie? Voor volwassenen wordt ADHD-medicatie in België niet terugbetaald, enkel voor kinderen van 6 tot 17 jaar. De Hoge Gezondheidsraad vraagt al sinds 2021 om die leeftijdsgrens te schrappen en er lopen voorstellen in het parlement, maar vandaag betaal je het gewoon zelf.

Wat als je op een wachtlijst belandt?

Dan hoef je niet stil te zitten. Een diagnose verandert je brein niet, ze geeft het een naam en wat je intussen al kan doen, is leren hoe jouw brein werkt, je omgeving aanpassen en de dingen die je nu al weet over jezelf ernstig nemen. Veel van wat ik met mensen doe in een 1-op-1 gesprek vraagt geen diagnose. Het vraagt vooral eerlijkheid over wat werkt en wat niet.

Het vermoeden alleen al kost energie en dat mag je ernstig nemen, ook zonder stempel.

Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken. 💜