Neurodiversiteit in je relatie: hoe begrijp je elkaar beter?

Waarom jullie elkaar soms niet verstaan

Jarenlang was het beeld simpel: autistische mensen hebben moeite met communiceren en daar bleef het bij. Onderzoeker Damian Milton draaide dat om met het idee van het dubbele-empathieprobleem. Het probleem zit niet in één persoon, maar tussen twee mensen die de wereld anders ervaren en elkaar dus allebei moeilijk lezen.

Dat is intussen ook getest. In een experiment van Crompton en collega's (2020) moesten 72 volwassenen een verhaal doorvertellen in een ketting, zoals bij het fluisterspel. Kettingen met enkel autistische mensen onthielden 13 van de 30 details, kettingen met enkel niet-autistische mensen 12,4 en gemengde kettingen? Minder dan 9. Autistische mensen communiceerden onderling dus even goed en het verlies zat in de mix.

Een vervolgstudie (Jones en collega's, 2024) liet buitenstaanders opgenomen gesprekken beoordelen en gemengde gesprekken scoorden het laagst op "geslaagd". Maar wie zelf een gesprek had gevoerd met een autistische persoon, beoordeelde die veel positiever dan de buitenstaanders. Contact haalt het vooroordeel dus gewoon weg.

Voor een relatie betekent dat iets belangrijks: jullie hebben geen "communicatieprobleem", jullie spreken twee talen. En talen kan je leren.

En bij ADHD?

Daar ziet het er anders uit en de cijfers zijn scherp. Een overzichtsartikel van Wymbs en collega's (2021) over ADHD en liefdesrelaties haalt een studie aan waarin 24 van de 25 partners van volwassenen met ADHD zeiden dat de symptomen het functioneren in minstens één levensdomein hinderden. Ouders van een kind met ADHD hadden twee keer zoveel kans om binnen acht jaar te scheiden en hoe meer ADHD-symptomen, hoe minder tevredenheid in de relatie.

Wat ik in gesprekken hoor en wat een studie van Zeides Taubin en collega's (2024) bij vrouwen met een partner met ADHD bevestigt, is dat de partner zonder ADHD vaak de mentale last draagt. De agenda, de afspraken, de boodschappen, het onthouden van alles. Die onzichtbare taken vermoeien en in die studie hingen ze samen met meer depressieve klachten bij de partner.

Dat is geen verwijt aan de persoon met ADHD. Het is gewoon een systeem dat scheefgroeit als niemand het benoemt.

Hoe het eruitziet thuis

Bij veel koppels komt dit terug, al ziet het er bij elk koppel anders uit:

• De ene zegt iets "duidelijk" en de andere hoort iets anders en allebei hebben ze gelijk.
• Een opmerking die neutraal bedoeld is, komt binnen als een klap. Dat heet rejection sensitivity en het is écht.
• De ene wil erover praten, nu en de andere heeft eerst drie uur nodig om te weten wat die eigenlijk voelt.
• Na een feest is de ene vol energie en de andere uitgecheckt voor de rest van het weekend.
• Taken verdelen lukt perfect op papier en op woensdag ligt alles weer bij één persoon.

Wat helpt

Het onderzoek naar relatietherapie bij neurodivergente koppels is dun. Een scoping review van Stafford (2023, 9 studies) vond vooral één ding dat alle studies deelden: de therapeut moet autisme (of ADHD) écht begrijpen, want een standaardaanpak gaat uit van twee breinen die hetzelfde werken en loopt daardoor vaak vast.

Wat in die review en in mijn eigen gesprekken naar voren komt:

• Psycho-educatie voor allebei. Niet enkel de persoon met de diagnose moet snappen hoe dat brein werkt, de partner ook. Vaak is dat het moment waarop "je doet het expres" verandert in "je brein doet dat".
• Codewoorden, dus één woord dat betekent "ik ben overprikkeld, ik ga weg en dat gaat niet over jou".
• Taken zichtbaar maken, op papier, op een bord of in een app en niet in het hoofd van één persoon.
• Timers en afspraken voor gesprekken: wanneer, hoe lang en wanneer jullie stoppen.
• Herstel ernstig nemen. Een avond apart is geen afstand, het is onderhoud.

Jullie moeten niet hetzelfde brein hebben om elkaar te verstaan, jullie moeten gewoon weten hoe het andere brein werkt. Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken. 💜