Wat is maskeren?

Ik heb jaren gelachen op momenten dat ik niet wist waarom iedereen lachte. Een halve seconde later dan de rest, net op tijd om niet op te vallen en niemand die het ooit gemerkt heeft. Dat was precies de bedoeling.

Wat maskeren is

Maskeren, in onderzoek ook camoufleren genoemd, is alles wat je doet om minder autistisch (of minder ADHD) over te komen dan je bent. De onderzoekers die de vragenlijst CAT-Q ontwikkelden (Hull en collega's, 2019, bij 832 volwassenen) delen het op in drie stukken:

• Compenseren: strategieën om sociale moeilijkheden op te vangen, zoals gesprekken thuis oefenen, lichaamstaal kopiëren van tv-personages of vooraf bedenken wat je gaat zeggen.
• Maskeren: je ware zelf verbergen, dus een neutraal gezicht opzetten, je stims (wiebelen, friemelen) inhouden en oogcontact forceren.
• Assimileren: jezelf forceren om erbij te horen, doen alsof je sociale situaties leuk vindt terwijl je lichaam eigenlijk gewoon weg wil.

Autistische deelnemers scoorden op alle drie significant hoger dan niet-autistische mensen. Maar iedereen maskeert soms een beetje en het verschil zit in de hoeveelheid en in de prijs die je ervoor betaalt.

Hoe het eruitziet in het echte leven

Bij veel mensen ziet maskeren er zo uit, al is het bij iedereen weer anders:

• Je scant eerst de kamer om te zien hoe iedereen zich gedraagt en dan pas je je aan.
• Je hebt een "sociale versie" van jezelf die vrolijker en vlotter is dan hoe je je van binnen voelt.
• Na een feest of een vergadering ben je dagen bezig met herstel en je weet niet waarom.
• Je zegt "ja, plezant!" terwijl het geluid je al een uur pijn doet.
• Je herhaalt gesprekken achteraf in je hoofd om te checken of je iets fout deed.

Dat laatste is hoe mijn avonden er jarenlang uitzagen: elk gesprek nog ne keer afspelen en beoordelen en dan nog ne keer.

Wat het kost

Hier is het onderzoek duidelijk, al is het correlationeel en bewijst het dus geen oorzaak. Een meta-analyse van Khudiakova en collega's (2024), 16 studies en bijna 5.900 autistische deelnemers, vond dat meer camoufleren samenhangt met meer angst, meer sociale angst en meer depressie en met minder psychisch welbevinden.

Een systematische review van Klein en collega's (2025, 37 studies) noemt uitputting en burn-out het meest consistent gerapporteerde gevolg en één studie bij volwassenen vond zelfs dat camoufleren suïcidale gedachten voorspelde. Dat zijn geen zachte cijfers en ze verklaren waarom maskeren in bijna elk model van autistische burn-out bovenaan de risicofactoren staat.

Maskeren vrouwen meer?

Dat lees je overal en het klopt deels. Een review van Alaghband-rad en collega's (2023) vond dat camoufleren vaker voorkomt bij vrouwen, maar in de review van Klein was het beeld gemengd: bij volwassenen vonden 5 studies hogere scores bij vrouwen en 5 studies geen verschil. Wat wél verschilde, was het waarom. Meisjes camoufleren vaker om pesten te vermijden, jongens om vrienden te maken.

Dus ja, vrouwen maskeren vaak sterker, maar mannen doen het ook, gewoon om andere redenen en op andere manieren.

En maskeren bij ADHD?

Dit mag gezegd worden: alle grote reviews over camoufleren gaan over autisme. Over maskeren bij ADHD bestaat vooral kwalitatief werk en heel veel ervaring uit de community. Wat ik hoor en zelf maar al te goed ken: je vergeetachtigheid verbergen met drie alarmen, je impulsiviteit inslikken tot je kaken op elkaar klemmen, je te laat komen compenseren met een extra vrolijke binnenkomst. Hetzelfde mechanisme, alleen nog niet dezelfde hoeveelheid onderzoek.

Hoe je stopt met maskeren

Niet in één keer en niet overal, dat eerst. Je masker afzetten gebeurt in veilige omgevingen en in kleine stappen. De review van Klein geeft wel richting over waar camoufleren vanzelf afneemt:

• Bij vertrouwde mensen. Het masker zakt bij wie je al kent en bij wie je je niet hoeft te bewijzen.
• Bij andere neurodivergente mensen. Meer omgang met autistische vrienden hing samen met minder camoufleren én met een betere mentale gezondheid.
• In omgevingen met minder stigma en minder verwachting van "overdreven vriendelijkheid".
• Met een sterkere eigen identiteit. Wie zichzelf kent en aanvaardt, heeft gewoon minder nood aan een masker.

Wat ik met mensen doe, is klein beginnen: één plek, één persoon, één gewoonte die je mag laten vallen. Je stim niet meer inhouden bij je partner, nee zeggen tegen die ene afspraak, je eigen handleiding schrijven zodat je weet wat jij nodig hebt en dat ook kan zeggen.

Het masker heeft je lang beschermd en dat mag je erkennen voor je het laat zakken. Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken. 💜