Hoogbegaafd als volwassene, ook in combinatie met ADHD of autisme

Wat hoogbegaafdheid is

De meeste definities leggen de lat bij een IQ van 130, dat is twee standaardafwijkingen boven het gemiddelde en komt overeen met zowat 2% van de bevolking. Dat cijfer zie je terug in de grote studies hieronder.

Maar wie met hoogbegaafde volwassenen praat, hoort zelden iets over IQ. Wat je wel hoort, komt bij veel mensen terug:

• Verbanden zien die anderen niet zien en niet snappen waarom de rest het niet ziet.
• Intens voelen en intens denken, allebei tegelijk en vaak 's nachts.
• Snel verveeld zijn, dus afhaken, dus "onder je niveau" lijken te presteren.
• Hoge eisen aan jezelf, met een lat die telkens verhuist zodra je ze haalt.
• Je anders voelen zonder te weten waarom.

Hoogbegaafd en ADHD samen

Gecombineerde diagnoses, bijvoorbeeld hoogbegaafd en ADHD samen, worden in de literatuur "twice exceptional" genoemd. Een systematische review van Rizzo en collega's (2025, 19 studies, vooral bij leerlingen) laat zien wat dat doet. Bij hoogbegaafde kinderen met ADHD was de kloof tussen hun algemene intelligentie en hun verwerkingssnelheid en werkgeheugen bijna twee keer zo groot als bij kinderen met enkel ADHD en een meta-analyse binnen die review (15 studies) vond dat hoogbegaafde kinderen met ADHD enkel in verwerkingssnelheid verschilden van hoogbegaafde kinderen zonder ADHD.

In gewone woorden: het denken gaat razendsnel en het uitvoeren gaat traag en dat verschil is bij deze groep extra groot.

Dat is precies de ervaring die ik in gesprekken hoor. Je snapt alles meteen en je krijgt die ene mail niet geschreven. Je ziet de oplossing in één seconde en je komt drie uur te laat met het verslag. Van buiten lijkt dat op onwil. Van binnen is het een brein met een Ferrari-motor en fietsremmen (en ja, dat is even frustrerend als het klinkt).

Hoogbegaafd en autisme samen

In diezelfde review was er één groep die als enige significant achteruitging in dagelijks functioneren over de tijd en dat waren hoogbegaafde kinderen met autisme (Dempsey en collega's, 2021). Een hoog IQ beschermde hen dus niet. Dat vind ik een belangrijk cijfer, want het breekt het idee dat "slim genoeg" hetzelfde is als "het komt wel goed".

Ook hier zie ik de twee kanten elkaar verbergen. De intelligentie bouwt scripts om sociaal mee te draaien, zo goed dat niemand het autisme ziet en het autisme maakt dat de intelligentie enkel zichtbaar wordt binnen die ene interesse waar alles kan.

Waarom het zo vaak gemist wordt

Een cijfer over hoe vaak hoogbegaafde volwassenen een verkeerde of gemiste diagnose krijgen, heb ik niet gevonden. De review van Rizzo concludeert wel dat deze groep "over het hoofd gezien, verkeerd gediagnosticeerd of verkeerd begrepen" wordt, maar dat is een conclusie en geen meting.

Wat ik wel weet uit gesprekken: veel mensen komen bij mij met een vermoeden van ADHD en ontdekken onderweg dat de verveling, de intensiteit en het "nooit goed genoeg" ook ergens anders vandaan komen. Soms is dat hoogbegaafdheid, soms is het allebei. Een goed onderzoek kijkt naar beide.

Je hoeft niet te kiezen tussen slim en chaotisch. Je mag allebei zijn en dat vraagt gewoon een omgeving die dat snapt. Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken. 💜