Waarom wil iedereen vandaag een diagnose?

Belangrijk vooraf: Deze blog gaat over zelfdoding. Je leest er cijfers uit Vlaanderen en internationaal onderzoek bij neurodivergente mensen. Die cijfers zijn hard en voor wie dit van dichtbij kent, kunnen ze iets losmaken. Je mag deze blog overslaan als dit een gevoelig onderwerp is voor jou. Praten helpt. Zelfmoordlijn 1813, dag en nacht.

---

"Waarom wil iedereen tegenwoordig plots een diagnose?"

Ik hoor die kritische vraag vaak in dagdagelijkse gesprekken. Op feestjes, op café, mensen die met elkaar praten op straat en soms ook in gesprekken over mijn werk.

Meestal komt er bij deze vraag ook een zucht bij. Alsof een diagnose iets is dat je bestelt omdat je buurvrouw er ook een heeft.

Een tijdje terug was ik op Mind the Gap bij delaware in Gent, een namiddag over neuro-inclusie op de werkvloer die Bjièn organiseerde samen met Mindflow. Ergens tussen de koffie en de slides werd het belang van diagnoses op individueel niveau besproken en de zaal werd even stil.

Ik ken die cijfers maar al te goed én toch werd het ook in mijn hoofd even stil hierdoor. Dit is wat ik daar opnieuw besefte en wat ik je graag meegeef.

Wat de cijfers in Vlaanderen zeggen

In 2023 stierven in Vlaanderen 887 mensen door zelfdoding, 652 mannen en 235 vrouwen. Dat zijn er 2,4 per dag. Het is het laagste cijfer in 25 jaar en dat is goed nieuws, want een jaar eerder waren het er nog 1.024. Vlaanderen haalde daarmee zelfs al de doelstelling voor 2030, een daling van 10 procent tegenover 2020 (VLESP, Suïcidaliteit in cijfers, 2025).

En toch mag die opluchting niet te groot zijn. Hetzelfde rapport telt in 2023 nog eens 417 overlijdens met een "onbepaalde intentie", waarvan een deel wellicht verdoken zelfdodingen zijn. Bij jonge vrouwen tussen 15 en 29 steeg het cijfer met bijna 24 procent tegenover 2020. En Vlaanderen zit nog altijd ongeveer 36 procent boven het Europese gemiddelde. Het laagste cijfer in 25 jaar is dus nog altijd een hoog cijfer.

Voor heel België gaat het in 2022 om 1.796 overlijdens, zowat 5 per dag. Sinds 2019 is zelfdoding bij ons de belangrijkste doodsoorzaak bij 15- tot 45-jarigen, vóór kanker en verkeersongevallen (VRT NWS, september 2024). Bij jongeren tussen 15 en 24 is het ongeveer 1 op 4 van alle overlijdens.

En dan de pogingen. De Eenheid voor Zelfmoordonderzoek van UGent schat het aantal suïcidepogingen in Vlaanderen in 2024 op 9.405(!). Dat zijn er 26 per dag en 4,6 procent meer dan het jaar ervoor. In de Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano zegt 5,5 procent van de Belgen dat ze het voorbije jaar zelfmoordgedachten hadden.

Lees dat nog maar een keer.

26 pogingen per dag, élke dag.

Wat de cijfers over neurodivergentie zeggen

Bij neurodivergente mensen ligt het risico een stuk hoger. Dat is geen aanname van mij, dat komt uit grote overzichtsstudies in het Verenigd Koninkrijk.

Een meta-analyse in Molecular Autism (Newell en collega's, 2023) bundelde 36 studies met in totaal 48.186 autistische mensen zonder verstandelijke beperking. 1 op 3 had ooit zelfmoordgedachten, ruim 1 op 5 had ooit een plan en bijna 1 op 4 deed ooit een poging.

Ander internationaal onderzoek wijst dezelfde richting uit. Bij autistische mensen ligt het risico op zelfmoordgedachten en pogingen meer dan 3 keer hoger dan bij niet-autistische mensen (Blanchard en collega's, 2021, JAMA Network Open). Bij ADHD is de kans op een poging 2,4 keer groter (Septier en collega's, 2019). De onderzoekers zeggen er zelf bij dat dit geen oorzaak-gevolg is.

Het zegt vooral dit: wie jaren rondloopt zonder uitleg over zijn eigen brein, draagt meer dan nodig.

Dat is de wetenschap. Wat ik in mijn gesprekken zie, is de mens erachter: iemand die 20 jaar lang dacht of gehoord heeft dat die lui was. Iemand die elke dag maskeert en overleeft tot die meerdere keren extreem in het rood gaat. Iemand die al 3 keer een burn-out had en nog altijd niet wist waarom.

Waarom een diagnose levens redt

Een Britse studie (French en Cassidy, 2024, in Autism in Adulthood) gaf haar artikel over laat gediagnosticeerde volwassenen de titel "Going through life on hard mode". Alsof je al die jaren het spel speelde op de hoogste moeilijkheidsgraad, zonder dat iemand het je zei. De deelnemers vertelden dat de diagnose hen vooral zelfkennis gaf, een gevoel van erbij horen en betere relaties.

Een kleinere studie bij 28 vrouwen met een late ADHD-diagnose (gepubliceerd in 2025) vatte het nog scherper samen: hun leven klopte eindelijk, hun zelfbeeld herstelde en het leven voelde terug de moeite waard.

Dat is wat ik bedoel met "een diagnose redt levens". Niet omdat het papiertje iets geneest. Wel omdat het de juiste deuren opent. Begrip van je omgeving. Passende hulp, aanpassingen op school en op het werk én vooral: het besef dat je niet kapot bent, dat je brein gewoon anders werkt.

Dus nee, mensen willen geen diagnose omdat het een hippe trend is.

Mensen willen een diagnose omdat ze moe en uitgeput zijn om elke dag te vechten tegen iets dat ze (nog) niet kunnen benoemen.

Geen eindpunt, geen magische oplossing

En toch zeg ik het er altijd bij: een diagnose is geen eindpunt. Het is ook geen magische toverstaf. Dezelfde Britse studie benoemt bijvoorbeeld dat mensen er klaar voor moeten zijn, dat het tijdstip ertoe doet. Ik zie dat bij mijn cliënten ook.

Na de opluchting komt vaak de rouw. Om de jaren die anders hadden kunnen zijn. Om de zinnen die je tegen jezelf gezegd hebt. Dat proces ziet er bij iedereen anders uit en duurt bij iedereen anders lang.

Daarom geloof ik niet in "je hebt nu een label, succes ermee". Ik geloof in wat er ná de diagnose komt: uitleg over hoe jouw brein werkt, je eigen handleiding schrijven, je omgeving mee krijgen. De diagnose is de sleutel. Wat je met de deuren doet die opengaan, dat is het echte werk.

De juiste deuren

Dus de volgende keer dat iemand zucht over "iedereen wil tegenwoordig een diagnose", denk dan aan 887. Aan 26 pogingen per dag. Aan 1 op 3.

En denk dan aan wat zo'n diagnose eigenlijk is: geen trend, maar een sleutel. Voor veel mensen de eerste sleutel die ooit op het slot paste.

Herken jij jezelf hierin, dan hoef je dat niet alleen uit te zoeken.

Veel liefs,
Shannon 💜

Zit je zelf met donkere gedachten? Bel of chat met de Zelfmoordlijn op 1813. Ze zijn er dag en nacht, en in 2024 voerden ze meer dan 23.000 gesprekken. Je bent dus niet de enige die belt.